Vì sao bạn được nuôi dạy để từ bỏ chính mình.
Bản dịch bằng AI · Bản gốc tiếng Anh
Hãy nhớ lại khi bạn còn nhỏ…
Bố mẹ đã bao nhiêu lần thực lòng hỏi bạn: “Con muốn gì?”, “Con nghĩ gì?”, “Con cảm thấy thế nào?”, “Con tin điều gì?” hay “Con muốn làm gì?”
Với nhiều người, có lẽ không thường xuyên lắm.
Bởi cách nhiều người được nuôi dạy xoay quanh một câu hỏi hoàn toàn khác. Không phải “Con muốn gì?” mà là “Bố mẹ muốn gì ở con?” “Họ muốn con làm gì?” “Họ muốn con cư xử thế nào?” “Con phải nói gì để họ không buồn?” “Con phải làm gì để không bị mắng?” “Làm sao để bố mẹ luôn vui?”
Tất nhiên, trẻ cần được nuôi dạy. Cần giới hạn. Cần kỷ luật. Cần được nghe lời từ chối. Tôi không nói trẻ nên được làm bất cứ điều gì mình muốn vào bất cứ lúc nào. Điều tôi nói là có một khác biệt RẤT LỚN giữa dạy một đứa trẻ rằng nó không thể luôn có được thứ mình muốn và dạy nó rằng điều nó muốn KHÔNG QUAN TRỌNG.
Và tôi nghĩ nhiều người đã lớn lên với bài học thứ hai.
Bạn có thể thấy điều đó trong những chuyện nhỏ nhất, bình thường nhất của tuổi thơ. Một đứa trẻ đi học về, bố mẹ không hỏi: “Tối nay con muốn ăn gì?” Họ nói: “Con sẽ ăn món này.” Đứa trẻ đáp: “Con không thích món đó”, và đột nhiên chuyện ấy thành vấn đề. “Không thích cũng phải ăn.” “Chưa ăn hết thì không được rời bàn.” “Không ăn thì không có món tráng miệng.”
Tất nhiên, bố mẹ không thể nấu năm bữa khác nhau mỗi tối chỉ vì con đổi ý. Đó không phải điều tôi muốn nói. Tôi muốn nói về thông điệp đôi khi chúng ta truyền cho trẻ bên dưới tất cả những điều ấy.
Đứa trẻ chỉ vừa bày tỏ một sở thích. “Con không thích món này.” Nhưng thay vì dạy rằng “Điều con muốn có ý nghĩa, dù không phải lúc nào con cũng có được nó”, ta có thể vô tình dạy rằng “Điều con muốn chẳng liên quan gì cả.”
Và bài học đó đi xa hơn chuyện ăn uống rất nhiều.
Nó trở thành: “Mình không thích cũng chẳng quan trọng. Mình không muốn làm cũng chẳng quan trọng. Mình nghĩ khác cũng chẳng quan trọng. Mình cảm thấy khác cũng chẳng quan trọng. Điều quan trọng là mình làm theo điều bố mẹ muốn.”
Chúng ta cũng làm đúng như vậy với ý kiến và cảm xúc.
Bao nhiêu người trong chúng ta hồi nhỏ từng cãi nhau với bố mẹ, rồi cuối cùng nói bất cứ điều gì để cuộc cãi vã chấm dứt?
Bạn biết mình thực sự nghĩ gì. Biết mình thực sự cảm thấy gì. Nhưng cũng biết họ không thực lòng muốn nghe. Họ muốn nghe câu trả lời khiến họ vui.
Nếu bạn tiếp tục nói điều mình thực sự nghĩ, đột nhiên bạn thành “cãi lại”, “hỗn”, “nổi loạn” hay “thiếu tôn trọng”.
Rồi cuối cùng, bạn học được một điều. Nói dối dễ hơn. Nói điều họ muốn nghe dễ hơn. Giả vờ đồng ý dễ hơn. Từ bỏ suy nghĩ và cảm xúc thật của mình dễ hơn đối diện với xung đột do sự thành thật mang lại.
Bạn học rằng THỂ HIỆN BẢN THÂN MỘT CÁCH CHÂN THẬT là SAI, còn TỪ BỎ MÌNH ĐỂ LÀM HÀI LÒNG NGƯỜI KHÁC là ĐÚNG.
Dạy một đứa trẻ như vậy nguy hiểm vô cùng, bởi giờ bạn không chỉ dạy sự vâng lời. Bạn đang dạy nó SỐNG KHÔNG THẬT.
Bạn dạy rằng thành thật tạo ra xung đột, còn diễn xuất mang lại hòa bình. Bạn dạy rằng sự công nhận của người khác quan trọng hơn những niềm tin của chính nó. Bạn dạy rằng cách an toàn nhất để ở trong các mối quan hệ là tìm xem đối phương muốn gì ở mình, rồi trở thành đúng thứ đó.
Bạn đang dạy con từ bỏ chính mình, sống không thật và tệ nhất là KHÔNG CÓ CHÍNH KIẾN.
Cứ thế, chậm rãi mà không nhận ra, đứa trẻ học rằng: “Điều mình nghĩ kém quan trọng hơn điều bố mẹ muốn mình nghĩ. Cảm xúc của mình kém quan trọng hơn cảm xúc bố mẹ muốn mình có. Điều mình muốn kém quan trọng hơn điều bố mẹ muốn. Giữ cho họ vui quan trọng hơn thành thật về con người mình.”
Rồi bạn trở thành người lớn.
Bố mẹ không biến mất. Họ chỉ ĐỔI GƯƠNG MẶT.
Giờ bố mẹ trở thành bạn bè, người yêu, đồng nghiệp, sếp, mạng xã hội của bạn… TẤT CẢ MỌI NGƯỜI.
Và bạn mang đúng những khuôn mẫu quan hệ học từ tuổi thơ vào mọi mối quan hệ khi trưởng thành.
Bạn vẫn hỏi những câu đã học từ bé. “Họ muốn gì ở mình? Mình cần nói gì? Mình cần cư xử thế nào? Họ sẽ thích phiên bản nào của mình? Mình có thể nói ý kiến nào mà không làm họ buồn? Mình cần giấu gì? Mình cần thay đổi gì để được chấp nhận?”
Chỉ khác là giờ không ai cần bảo bạn làm thế nữa.
Bạn làm một cách TỰ ĐỘNG.
Bạn bước vào một căn phòng, và thay vì hỏi “Mình là ai?”, trong tiềm thức bạn đang hỏi: “Ở đây, mình cần trở thành ai?”
Đó là lúc làm hài lòng người khác trở thành điều lớn hơn rất nhiều so với việc nói đồng ý quá thường xuyên. Nó trở thành cả một cách sống.
Bạn học cách đọc người khác trước khi đọc chính mình. Bạn biết chính xác mọi người xung quanh đang cảm thấy thế nào. Biết họ mong đợi gì ở bạn. Biết họ sẽ tán thành điều gì. Biết điều gì làm họ thất vọng. Biết họ thích phiên bản nào của bạn.
Nhưng hỏi BẠN muốn gì, và đột nhiên bạn chẳng biết.
Hỏi bạn THỰC SỰ nghĩ gì, và bạn ngập ngừng.
Hỏi bạn THỰC SỰ tin điều gì, và bạn lại bắt đầu nghĩ xem TẤT CẢ NGƯỜI KHÁC tin gì trước đã.
Hỏi bạn muốn ăn mặc thế nào, làm gì, nói gì, sống một cuộc đời ra sao, và trước khi kịp trả lời, bạn đã nghĩ ai có thể không đồng tình.
ĐÓ là từ bỏ chính mình.
Không chỉ là từ bỏ điều mình muốn. Là từ bỏ suy nghĩ, cảm xúc, niềm tin, giá trị, cách thể hiện bản thân và cuối cùng là CHÍNH CON NGƯỜI MÌNH.
Và tôi nghĩ đó là lý do rất nhiều người thấy có lỗi ngay khi vừa nghĩ đến bản thân.
Bao nhiêu người đang đọc những dòng này thấy khó chịu khi tự hỏi: “Mình muốn gì?”
Bao nhiêu người lập tức thấy mình ích kỷ? Một câu hỏi đơn giản như vậy lại khơi dậy cảm giác tội lỗi, xấu hổ và ích kỷ chỉ vì ta hơi nghĩ đến nó.
Bao nhiêu người không thể quyết định nếu chưa nghĩ đến tất cả những ai có thể bị ảnh hưởng, buồn, thất vọng hoặc cảm thấy bị xúc phạm?
Và nói thật, bao nhiêu người đang ở TẬN ĐÁY trong danh sách ưu tiên của chính mình?
Bao nhiêu người đặt TẤT CẢ MỌI NGƯỜI VÀ MỌI THỨ lên trên BẢN THÂN trong danh sách ưu tiên CỦA MÌNH?
Người bạn đời. Gia đình. Bạn bè. Công việc. Sếp. Điều mọi người mong đợi ở bạn. Điều mọi người cần ở bạn. Điều mọi người nghĩ về bạn.
Bạn nghĩ đến tất cả họ trước khi nghĩ đến bản thân.
Rồi cuối cùng, ở tận dưới cùng, nếu còn chỗ, mà thường là chẳng còn, có lẽ bạn mới nghĩ đến mình. Chỉ để thấy có lỗi và lập tức quên mình thêm lần nữa.
Thật đấy, dừng lại và nghĩ một chút.
Làm sao có thể lành mạnh khi BẠN là người ít quan trọng nhất trong CHÍNH CUỘC ĐỜI MÌNH?
Bằng cách nào đó, chúng ta đã thuyết phục bản thân rằng điều này là lành mạnh.
Chúng ta ca ngợi việc TỪ BỎ CHÍNH MÌNH và gọi đó là VỊ THA.
Nhưng chúng KHÔNG phải một.
Quan tâm đến người khác là tốt. Hy sinh là tốt. Thỏa hiệp là tốt. Đôi khi đặt nhu cầu của người khác lên trước nhu cầu của mình là tốt. Đó là một phần của việc yêu thương người khác cho đúng.
Nhưng có một khác biệt RẤT LỚN giữa ĐÔI KHI đặt người khác lên trước và VĨNH VIỄN đặt mình sau cùng.
Cũng như sống với niềm tin “Chỉ mình tôi quan trọng” là không lành mạnh, sống với niềm tin “AI CŨNG QUAN TRỌNG, TRỪ TÔI” cũng không lành mạnh.
Một thái cực hoàn toàn bỏ qua người khác. Thái cực còn lại hoàn toàn bỏ qua bản thân. Cả hai đều không lành mạnh. Cả hai đều tệ như nhau.
NHƯNG chúng ta rất giỏi lên án điều thứ nhất trong khi ca ngợi điều thứ hai.
Ta nhìn một người chỉ nghĩ cho mình và gọi họ là ích kỷ. Đúng thôi. Họ là vậy. NHƯNG RỒI ta nhìn một người không có ranh giới, không thể nói không, không thể bày tỏ ý kiến trái số đông, thay đổi mình vì tất cả những người xung quanh, liên tục đè nén cảm xúc và suy nghĩ thật, hoàn toàn không biết mình muốn gì ở cuộc đời hay mình thực sự là ai, rồi ta gọi họ là vị tha và khen ngợi họ.
Họ không vị tha. Họ chỉ học được cách TỪ BỎ CHÍNH MÌNH.
Sống như vậy thật kiệt sức.
CHẲNG TRÁCH ai cũng sống trong lo âu khi mỗi lần tương tác đều phải tìm cách hiểu mình đang bị nhìn nhận thế nào. Tất nhiên bạn kiệt sức khi liên tục nghĩ ai đó có đang giận, thất vọng, phán xét, từ chối hay mong đợi điều khác ở mình không.
Tất nhiên, sống hoàn toàn tách rời điều mình thực sự nghĩ, cảm thấy và mong muốn có thể khiến bạn vô cùng bất hạnh. CHẲNG TRÁCH rất nhiều người lo âu và trầm cảm kéo dài.
Bạn diễn suốt. Bạn từ bỏ mình suốt. Bạn sống cho TẤT CẢ MỌI NGƯỜI, TRỪ BẢN THÂN.
Và màn diễn ấy KHÔNG CÓ HỒI KẾT, bởi mỗi người đòi hỏi một phiên bản hơi khác của bạn.
Đó là lý do học cách hỏi mình thực sự nghĩ gì và muốn gì lại quan trọng đến vậy.
Nếu bạn là cha mẹ, hãy bắt đầu dạy con rằng nó ĐƯỢC PHÉP CÓ CÂU TRẢ LỜI RIÊNG.
Hỏi con muốn gì. Hỏi con nghĩ gì. Hỏi con cảm thấy gì. Hỏi con tin điều gì. Hỏi con muốn mặc gì, ăn gì, thích gì và không thích gì. Dạy con trở thành một cá nhân độc lập và sống thật với mình.
Bạn không phải cho con mọi thứ nó đòi. Không phải đồng ý với mọi ý kiến của nó. Đó không phải trọng tâm.
Trọng tâm là dạy rằng THẾ GIỚI NỘI TÂM CỦA CON CÓ Ý NGHĨA. Dạy con rằng nó ĐƯỢC PHÉP nghĩ đến BẢN THÂN.
Dạy con rằng ý kiến của nó có thể quan trọng mà không phải lúc nào cũng quyết định kết quả cuối cùng. Không đồng ý với bạn không tự động có nghĩa là thiếu tôn trọng. Con có thể nói thật suy nghĩ của mình mà không phải chăm chút cái tôi của bạn vì bạn quá mong manh để nghe bất cứ điều gì ngoài điều mình muốn nghe. Dạy con rằng nó không cần nói dối bạn để được an toàn hay giữ hòa khí.
Bởi nếu con học được rằng cách nhanh nhất để kết thúc xung đột là nói bất cứ điều gì bạn muốn nghe, nó sẽ mang bài học đó vào tuổi trưởng thành.
Nó sẽ làm vậy với bạn bè, người yêu, sếp, với TẤT CẢ MỌI NGƯỜI. Và chẳng mấy chốc, bạn có một người bị ai cũng lấn lướt, không có ý thức thực sự về bản thân hay cá tính riêng.
Rồi chúng ta lại tự hỏi vì sao có những người lớn không thể nói không, không chịu nổi việc làm ai thất vọng, không thể thể hiện mình một cách thành thật, và chẳng biết mình thực sự là ai bên dưới mọi phiên bản đã tạo ra cho người khác.
Vậy nếu bạn thấy mình trong những điều này, tôi nghĩ bạn cần bắt đầu tự hỏi những câu có thể chưa bao giờ được dạy để hỏi.
Tôi THỰC SỰ nghĩ gì? THỰC SỰ cảm thấy gì? THỰC SỰ tin điều gì? THỰC SỰ muốn gì? THỰC SỰ muốn nói gì? THỰC SỰ muốn làm gì? Tôi muốn CUỘC ĐỜI MÌNH trông thế nào? Tôi là ai khi không cố trở thành điều người khác muốn?
Và ĐỪNG thấy có lỗi vì có câu trả lời.
Tôi không bảo bạn trở thành người ái kỷ. Không bảo bạn ngừng quan tâm đến người khác. Không nói cảm xúc của mọi người bỗng nhiên không còn quan trọng.
Tôi đang bảo bạn NGỪNG SỐNG NHƯ THỂ CẢM XÚC CỦA MÌNH KHÔNG QUAN TRỌNG.
Học cách quan tâm đến người khác mà không từ bỏ mình vì họ. Học cách cân nhắc cảm xúc của họ mà không để chúng quyết định mọi lựa chọn của mình. Học cách yêu thương mà không diễn cho họ xem. Học cách thành thật ngay cả khi sự thành thật có thể khiến ai đó thất vọng.
Bởi bạn không nên phải hoàn toàn từ bỏ chính mình để được xem là người tốt.
Và BẠN không nên là người ÍT QUAN TRỌNG NHẤT trong CHÍNH CUỘC ĐỜI MÌNH.
Hãy thành thật dù có làm người khác bực mình. Là chính mình dù người ta cười. Có ý kiến riêng và chấp nhận rằng người khác SẼ không đồng ý. Thể hiện mình mà không sợ người khác. Có tiếng nói, suy nghĩ, sở thích, mong muốn và khát khao riêng. Có cá tính và ý thức về bản thân.
Và cuối cùng, từ bỏ mình để giành sự công nhận của tất cả người khác là VÔ ĐẠO ĐỨC. Đó là hình thức thao túng ở mức cao nhất và lời nói dối lớn nhất mà chúng ta nói với mọi người mỗi ngày.